مغز ما مکانیزم‌های قدرتمندی رو برای محافظت از وزن ما توسعه داده!

برای دهه‌ها، به ما گفته شده که کاهش وزن به اراده‌ی ما بستگی داره: کمتر بخور، بیشتر حرکت کن. اما علم مدرن ثابت کرده که واقعیت این نیست.

در مورد این موضوع کمی بعد صحبت می‌کنیم. اما اول، بیایید چند صد هزار سال به عقب برگردیم و اجداد اولیه‌ی انسان رو بررسی کنیم. چون می‌تونیم بسیاری از مشکلاتی رو که امروز با کاهش وزن داریم، به اجداد گذشته‌مون نسبت بدیم – شاید این نهایت تقصیر رو گردن والدین انداختن باشه.

برای اجداد اولیه‌ی ما، چربی بدن یه خط نجات بود: خیلی کم می‌تونست به معنی گرسنگی باشه، خیلی زیاد می‌تونست سرعت شما رو کم کنه. با گذشت زمان، بدن انسان توی محافظت از ذخایر انرژی خودش از طریق دفاعیات بیولوژیکی پیچیده‌ای که توی مغز سیم‌کشی شده، به طرز شگفت‌انگیزی خوب عمل کرد.

اما توی دنیایی که غذا همه‌جا هست و حرکت اختیاریه، همون سیستم‌هایی که قبلاً به ما کمک می‌کردن توی شرایط نامطمئن زنده بمونیم، حالا کاهش وزن رو سخت می‌کنن.

وقتی کسی وزن کم می‌کنه، بدن طوری واکنش نشون می‌ده که انگار تهدیدی برای بقا هست. هورمون‌های گرسنگی افزایش پیدا می‌کنن، هوس غذا تشدید می‌شه و مصرف انرژی کاهش می‌یابد. این سازگاری‌ها برای بهینه‌سازی ذخیره‌سازی و استفاده از انرژی توی محیط‌هایی با دسترسی نوسانی به غذا، تکامل پیدا کردن.

اما امروز، با دسترسی آسون به فست فودهای ارزان و پرکالری و روال‌های کم‌تحرک، همون سازگاری‌هایی که قبلاً به ما کمک می‌کردن زنده بمونیم، می‌تونن مشکلاتی رو برامون ایجاد کنن.

همانطور که توی تحقیقات اخیرمون پیدا کردیم، مغز ما هم مکانیزم‌های قدرتمندی برای دفاع از وزن بدن داره – و می‌تونه تا حدودی “به یاد بیاره” که اون وزن قبلاً چقدر بوده. برای اجداد باستانی ما، این به این معنی بود که اگه وزن توی زمان‌های سخت از دست می‌رفت، بدن اون‌ها می‌تونست توی زمان‌های بهتر به وزن معمولشون “برگرده”.

اما برای ما انسان‌های مدرن، این به این معنیه که مغز و بدن ما هر افزایش وزن اضافی رو به یاد می‌آرن، انگار که بقا و زندگی ما به اون بستگی داره. بنابراین در واقع، وقتی بدن یک بار سنگین‌تر شده، مغز با اون وزن بالاتر طوری رفتار می‌کنه که انگار حالت عادی جدیده – سطحی که احساس می‌کنه مجبوره ازش دفاع کنه.

این واقعیت که بدن ما این ظرفیت رو داره که وزن سنگین‌تر قبلی رو “به یاد بیاره”، به توضیح این موضوع کمک می‌کنه که چرا افراد زیادی بعد از رژیم گرفتن دوباره وزن اضافه می‌کنن. اما همونطور که علم نشون می‌ده، این بازگشت وزن به دلیل کمبود انضباط نیست؛ بلکه بیولوژی ما دقیقاً کاری رو انجام می‌ده که برای انجامش تکامل پیدا کرده: دفاع در برابر کاهش وزن.

هک کردن بیولوژی

اینجاست که داروهای کاهش وزن مثل وگووی (Wegovy) و مونجارو (Mounjaro) امید تازه‌ای ارائه دادن. اون‌ها با شبیه‌سازی هورمون‌های روده کار می‌کنن که به مغز می‌گن اشتها رو کنترل کنه.

اما همه به این داروها خوب پاسخ نمی‌دن. برای بعضی‌ها، عوارض جانبی می‌تونه پایبندی به اون‌ها رو سخت کنه، و برای بعضی‌های دیگه، به نظر می‌رسه داروها اصلاً منجر به کاهش وزن نمی‌شن. همچنین اغلب اتفاق می‌افته که به محض قطع درمان، بیولوژی دوباره خودش رو تحمیل می‌کنه – و وزن از دست رفته برمی‌گرده.

پیشرفت‌ها توی تحقیقات چاقی و متابولیسم ممکنه به این معنی باشه که برای درمان‌های آینده این امکان وجود داره که سیگنال‌هایی رو که بدن رو به وزن اولیه‌اش برمی‌گردونن، حتی فراتر از دوره‌ی درمان، خاموش کنن.

تحقیقات همچنین نشون می‌ده که سلامت خوب، همون “وزن خوب” نیست. یعنی ورزش، خواب خوب، تغذیه‌ی متعادل و سلامت روانی می‌تونن سلامت قلب و متابولیک رو بهبود ببخشن، حتی اگه عدد روی ترازو به سختی حرکت کنه.

یک رویکرد اجتماعی فراگیر

البته، چاقی فقط یک مشکل فردی نیست – برای مقابله‌ی واقعی با علل ریشه‌ای، نیاز به یک رویکرد در سطح جامعه داره.

و تحقیقات نشون می‌ده که تعدادی از اقدامات پیشگیرانه ممکنه تفاوت ایجاد کنن – چیزهایی مثل سرمایه‌گذاری توی وعده‌های غذایی مدرسه‌ی سالم‌تر، کاهش بازاریابی فست فود برای کودکان، طراحی محله‌هایی که پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری نسبت به خودروها اولویت دارن، و داشتن سهمیه‌های غذایی استاندارد توی رستوران‌ها.

دانشمندان همچنین به مراحل کلیدی اوایل زندگی – از بارداری تا حدود هفت سالگی – که سیستم تنظیم وزن کودک به خصوص انعطاف‌پذیره، توجه ویژه‌ای دارن.

در واقع، تحقیقات نشون داده که عواملی مثل چیزی که والدین می‌خورن، نحوه‌ی تغذیه‌ی نوزادان و عادات سبک زندگی اولیه می‌تونن نحوه‌ی کنترل اشتها و ذخیره‌سازی چربی مغز رو برای سال‌های آینده شکل بدن.

اگه به دنبال کاهش وزن هستید، هنوز کارهایی هست که می‌تونید انجام بدید – عمدتاً با تمرکز کمتر روی رژیم‌های سریع و بیشتر روی عادات پایداری که از سلامت کلی حمایت می‌کنن. مثلاً اولویت دادن به خواب به تنظیم اشتها کمک می‌کنه، در حالی که فعالیت منظم – حتی پیاده‌روی – می‌تونه سطح قند خون و سلامت قلب شما رو بهبود ببخشه.

اما حرف آخر اینه که چاقی یک شکست شخصی نیست، بلکه یک وضعیت بیولوژیکی هست که توسط مغز ما، ژن‌های ما و محیط‌هایی که در اون زندگی می‌کنیم، شکل گرفته. خبر خوب اینه که پیشرفت‌ها توی علوم اعصاب و داروسازی فرصت‌های جدیدی رو از نظر درمان‌ها ارائه می‌دن، در حالی که استراتژی‌های پیشگیری می‌تونن چشم‌انداز رو برای نسل‌های آینده تغییر بدن.

بنابراین اگه برای کاهش وزن و حفظ اون مشکل داشتید، بدونید که تنها نیستید و تقصیر شما نیست. مغز یک حریف سرسخت هست. اما با علم، دارو و سیاست‌های هوشمندانه‌تر، ما داریم شروع به تغییر قوانین بازی می‌کنیم.

لینک منبع